تاریخچه شب یلدا

تاریخچه شب یلدا

شب یلدا آخرین و سی امین شب در ماه آذر، طولانی ترین شب در سال (طول تاریکی پانزده ساعت و 45 دقیقه) بشمار می آید. جشن یلدا در ایران امروز جشنی ملی و مردمیست و هر ساله فارغ از انگاره های گوناگون درباره آن بر گزار میگردد .گو اینکه واژه یلدا از زبان س ریانی(یک لحجه آرامی) و به معنای تولد گرفته شده است، روایات گوناگونی در باره این شب و روز به دنبال آن شده است که به اختصار شرح میدهم.

ریشه شب یلدا

ریشه شب یلدا یا “شب چله “را میتوان در رویدادهای کیهانی و حرکت خورشید پیدا کرد .خورشید در آخر پائیز به پائین ترین نقطه خود در زاویه 5.34 درجه جنوب شرقی زمین میرسد (انقلاب زمستان) 5 که این پدیده باعث کوتاه شدن روز و بلند شدن شب میگردد. ولی از روز اول دی(برج بز) (زمستان) خورشید به سمت شرق- شمالی جابجا میشود که باعث افزایش تدریجی طول روز و کوتاهی شب میگردد.

این دوباره نیرو گرفتن خورشید در بین مردم به زایش دو باره خورشید تعبیر شد و شب یلدا با تمام بلندی آن بعنوان شب زایش گرامی داشته شد.

بیشتر بدانید: گیفت یلدا

تعبیر های خرافی

تعبیر های (خرافی) از شب یلدا نیز روایت شده است. در شب یلدا رسم است که مردم هندوانه، انار و آجیل میخورند.خوردن انار از آن جهت است که مردم اجتماعات اولیه ایران باورداشتند در درخت انار روح باروری و زایندگی وجود دارد، و دانه های فراوان میوه انار نشان از انتقال این روح از درخت به میوه آنست.

علامت دیگر باروری و زایندگی انار شکل گرد آنست که به برجستگی سینه دختران نورسیده شباهت دارد. هندوانه هم که پر از تخمه است نشانه باروری و برکت انگاشته میشده است. خوردن آجیل هم در شب یلدا باز برگرفته از این پندار بوده است، زیرا که در ترکیب آجیل تخمه هندوانه هم به وفور یافت میشود .خوردن دانه های انار، هندوانه و آجیل روح باروری و زایندگی آن ها را به انسان منتقل میکند.

تعبیر دیگر از تقدس انار و هندوانه رنگ سرخی آن است که در پیش مهریان رنگ مقدس به جهت این همانی آن ها با خورشید دانسته می شده است .افزون بر آن انار میوه آناهیتا قلمداد می شده است. و آناهیتا پس از فوت زرتشت مادر میترا شمارده شده است. آناهیتا خدای باران از منی زرتشت در آب های دریای
هامون در سیستان میترا (سوشیانت) را آبستن می شود و او را در غاری زایمان می کند.

آذین بندی درخت سرو در شب یلدا در بین پیروان آیین مهر متداول بوده است .سرو به عنوان نماد آزادگی، پایداری و سربلندی بشمار می آمده است که در برابر نیروهای مرگ آور مقاومت نشان میداده است. درخت سرو در طول تاریخ طولانی ایرانیان همواره در ادبیات فارسی الهام آور پایداری و نامیرندگی باقی مانده
است و جوانان از خود گذشته و پاک دامان را به جوانان سروقامت یا سروهای همیشه پایدار تشبیه میکنند.

بیشتر بخوانید: آشنایی با انواع گیفت تبلیغاتی زرین

برداشت های دینی از شب یلدا

از شب یلدا برداشت های دینی نیز وجود دارد که حائز اهمیتند .چون در فرهنگ های ایران باستان ایزد مهر با خورشید تابناک این همانی داده میشد، شب یلدا به شب تولد مهر(میترا) تعبیر شد. شب یلدا شب زایش خدای مهر، شب پر از شادی و نویدبخش برکت و روشنائی بوده است.

مردم شب یلدا را تا طلوع آفتاب به قصد استقبال از آن به خوردن هندوانه، انار و سنجد و آجیل شب زنده داری میکردند. ظاهرا خوردن هندوانه و انار و سنجد بخاطر همسان بودن سرخی آن ها با روشنائی خورشید است. در شب یلدا مردم به بلندی ها و کوه ها میروند تا ستاره ایزد مهر ،تیشتر(Tishtry) یا شباهنگ را که در آسمان تاریک میدرخشد رویت کنند. این ستاره در زاویه 52 درجه جنوب شرقی میدرخشد.

اقتران ماه با خورشید

از کتاب “آثارالباقیه “ابوریحان بیرونی نقل می شود ماه که مرد انگاشته می شده است در این شب طولانی عاشق خورشید که زن انگاشته می شده است می شود و هر روز در پی آن بوده که از خورشید خواستگاری کند.

در گیر ودار این هوس با “زهره “درد دل می کند که “زهره “با همدردی از او می خواهد که خود با شجاعت به خواستگاری خورشید خانم کمر بربندد. بالاخره ماه در این شب یلدا درب خانه خورشید را می کوبد تا از او خواستگاری کند. خورشید از این پیشنهاد استقبال می کند و آن شب در سنت کهن ایران زمین “شب
اروسی ماه و خورشید “نام می گیرد.

بیشتر بخوانید: تاملی در جشن یلدا

صحبت حکام شب یلدا

پادشاهان که نسخه زمینی خدای آسمان (خورشید) بشمار می آمدند هر سال در روز اول زمستان تعویض و جوان می شدند .جوانی که قرار است در مسند شاه بنشیند شاه را میکشد و خود با الهام از نوزادی خورشید درخشنده بر کرسی سلطنت جلوس میکند. شاه حلول خدای آسمان و مقدس شمرده می شده است.

شاه قبل از این که پیر بشود و از روح خدا تخلیه، او را می کشتند و بخشی از خون او را بر روی زمین جاری می کردند تا سبب سرسبزی و شکوفائی سرزمین بشود. کشتن شاه و جاری کردن خون او بر گرفته از رسم گاوکشی میترا و جاری کردن خون آن قلمداد می شود.در اسطوره میترا هم خون گاو مقدس برای شکوفائی سرزمین بوده است.

در غرب بعلت اشتباهات در محاسبه کبیسه ها تولد مهر یا میترا را برابر با 54 دسامبر (بجای 55 دسامبر ) قرار داده، و این روز را بعدن به تولد عیسی نسبت دادند. آیا واقعن عیسی در این روز متولد شده است؟ جای بسی بحث است. بر خلاف میترا که موجودی استوره ای و دارای وجه تجریدی بوده است، عیسی شخصیتی واقعی که تولدش را با روز یلدا یا روز نوزادی خورشید این همانی دادند جای شک و گمانه زنی هائی را باقی میگذارد.

شاید برایتان جالب باشد: گلدان های عدسی یلدا